<!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN"> <html> <head> <TITLE>Polskie tankietki TK / TKS - u|ycie za granic</TITLE> <META HTTP-EQUIV="Content-Type" content="text/html; charset=utf-8"> <META NAME="author" CONTENT="Michal Derela"> <META NAME="Authoring_tool" CONTENT="notepad"> <META NAME="Language" CONTENT="pl"> <META NAME="Description" CONTENT="U|ycie polskich tankietek TK (TK-3) i TKS za granic, w tym czoBgi zdobyte i u|ywane przez Niemcy lub ich sojusznikw podczas II wojny [wiatowej."> <STYLE TYPE="text/css"> <!--p {FONT-SIZE: 11pt; line-height: 5.5mm; FONT-FAMILY: 'Franklin Gothic Book', 'Arial CE', Arial, Helvetica; TEXT-ALIGN: justify; text-indent: 4mm} h1 {FONT-SIZE: 18pt; FONT-FAMILY: 'Arial CE', Arial} h2 {FONT-SIZE: 16pt; FONT-FAMILY: 'Arial CE', Arial} h3 {FONT-SIZE: 14pt; FONT-FAMILY: 'Arial CE', Arial} h4 {FONT-SIZE: 12pt; FONT-FAMILY: 'Arial CE', Arial} ul {FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Arial; margin-top: 1mm} dl {FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Arial; margin-top: 1mm; line-height: 4.5mm} table {margin-left: 2mm; margin-right: 0.5mm} td {font-size: 10pt; FONT-FAMILY: 'Arial CE', Arial} td.i {font-style: italic; font-size: 10pt; FONT-FAMILY: 'Arial CE', Arial; line-height: 5mm; background-color: #d9d9d9; text-indent: 3mm; TEXT-ALIGN: justify; padding: 1.5mm} p.s {FONT-SIZE: 10pt} p.m {FONT-SIZE: 10pt; TEXT-ALIGN: center} sup {FONT-SIZE: 10pt} ul {FONT-SIZE: 10pt; FONT-FAMILY: Arial; margin-top: 1mm} dd {FONT-SIZE: 9pt}--> </STYLE> </HEAD> <BODY LINK="#0000FF" VLINK="#007000" bgcolor="#e9e9e9"> <CENTER> <H5><A HREF="indexpl.htm">PIBWL</A> prezentuje:</H5> <H1>Polskie tankietki <font color="red">TK-3</font> i <font color="red">TKS</font></H1> <h4>Cz[ VI: U|ycie za granic</h4> <table bgcolor=#d1d1d1 cellpadding=1 cellspacing=1 width=98%> <tr> <td rowspan=2><a href="brpanc.htm"><img src=pibwl-mini.jpg height=40 style="border: 0" alt="Polska broD pancerna PIBWL"></a></td> <td colspan=2> [ <a href="indexpl.htm">Strona gBwna</a> ] [ <a href="brpanc.htm">Polska broD pancerna</a> / <a href="brpanc.htm#tanks">czoBgi</a> ] [ <a href="formacje.htm">Polskie oddziaBy pancerne</a> ] [ <a href="steel1pl.htm">Steel Panthers</a> ] [ <a href="linki.htm">Linki</a> ]</td> <td rowspan=2><a href="tk_for.htm"><img src="eng.gif" alt="Foreign service of the Polish tankettes - English version"></a></td></tr> <tr><td>&nbsp; &copy; <A HREF="mailto:pibwl@poczta.onet.pl">MichaB Derela</A>, 2009</td> <td><b>Aktualizacja: <font color="red">21. 4. 2010</font></b> - uzupeBnienie ZSRR (zdjcie).</td></tr></table> <br> <hr width=780> <b><a href=tk_pl.htm alt="Polskie tankietki TK-3 / TKS">Cz[ I: Historia powstania, produkcja i rozwj</a></b> --- <b><a href=tk_conpl.htm>Cz[ II: Malowanie, opis techniczny, dane, modele</a></b> <hr width=75%> <i><b><font color=gray><!--a href=tk_uzycie.htm-->Cz[ III: U|ycie tankietek</a></font></b></i> --- <b><a href=tks20pl.htm>Cz[ IV: Tankietki z dziaBkami 20mm</a></b> --- <b><a href=tkdpl.htm>DziaBa samobie|ne</a> </b> <hr width=70%> <b><a href=tkwpl.htm>Cz[ V: Eksperymentalne tankietki i osprzt specjalny</a> </b> --- <b><font color=red>Cz[ VI: U|ycie za granic</font></b> --- <b><a href=tks_galp.htm>Galeria TKS</a></b> <hr width=65%> <br> <table width=500> <tr><td><a href=tks_Ge-balken.jpg><img src=tks_Ge-balken_s.jpg height=310 width=500></a></td> </tr> <tr><td class=i>Zwie|o zdobyty TKS, z rcznie namalowanymi niemieckimi krzy|ami.</td></tr></table> </CENTER> <p> Strona ta po[wicona jest zagranicznej sBu|bie polskich tankietek <a href=tk_pl.htm><b>TK (TK-3)</b> i <b>TKS (TK-S)</b></a>. Pomimo, |e przed wojn udaBo si wyeksportowa jedynie kilka sztuk do Estonii, wiele zdobytych tankietek byBo u|ywanych przez Niemcw podczas II wojny [wiatowej, a w mniejszej liczbie przez ich sojusznikw. Rozwj tankietek, produkcja, konstrukcja i dane - w <a href=tk_pl.htm>cz[ci I</a> i <a href=tk_conpl.htm>cz[ci II</a>.</p> <p class=s style="font-style: italic">Zdjcia pochodz z r|nych zrdeB - w wikszo[ci s one unikalne, nie publikowane wcze[niej, wykonane przez anonimowych |oBnierzy niemieckich. Zamieszczamy je jedynie w celach edukacyjnych. Poszukujemy tak|e nowych zdj lub dotychczasowych w lepszej jako[ci oraz nowych informacji.</p> <hr width=50%> <h3>Estonia</h3> <p>W 1935 roku Estonia zakupiBa 6 tankietek TKS (jeden pluton), w rezultacie promocyjnej wizyty plutonu polskich tankietek w sierpniu 1934 (cena wyniosBa 300.654 zB oraz 37.535 zB za cz[ci zapasowe). Dodatkowo, strona polska podarowaBa jeden motocykl (zapewne CWS M-111 SokB 1000). Pomimo umiarkowanej warto[ci bojowej, tankietki byBy jedynymi nowoczesnymi estoDskimi czoBgami w drugiej poBowie lat 30. Malowane byBy w polskim <a href=tk_conpl.htm#paint>wczesnym kamufla|u</a> (tzw. "japoDskim"); rozkBad plam na poszczeglnych czoBgach r|niB si. Tankietki te zostaBy nastpnie przejte przez Armi Czerwon przy wcieleniu Estonii do ZSRR. Podobna wizyta promocyjna w Rumunii nie przyniosBa efektw. Sprzeda| tankietek do Estonii stanowiBa jedyny przypadek eksportu pojazdw pancernych polskiej konstrukcji przed wojn.</p> <center><table width=770 cellspacing=5> <tr><td><a href=TKS_Est1.jpg><img src=TKS_Est1s.jpg></a></td> <td><a href=TKS_Est.jpg><img src=TKS_Est_s.jpg height=250></a></td></tr> <tr><td class=i>Prezentacja polskich TKS-w w Estonii, 1934. Po lewej motocykl CWS M-111 (SokB 1000). Dobrze widoczny stary kamufla|.</td><td class=i>EstoDski TKS na defiladzie, 24 lutego 1937.</td></tr></table> <table width=770> <tr><td><a href=TKS_Est2.jpg><img src=TKS_Est2s.jpg ></a></td> <td><a href=TKS_Est4c.jpg><img src=TKS_Est4cs.jpg height=270></a></td></tr> <tr><td class=i>TKS testowany w Estonii (po prawej estoDski szef sztabu gen. Reek, po lewej - pBk SpaBek). Tak|e <a href=tks_AAMG.jpg>to zdjcie</a> przedstawia prawdopodobnie polski TKS w Estonii - widoczna jest estoDska zaBoga oraz oficerowie estoDscy i Botwescy.</td><td class=i>EstoDski TKS nr 158.</td></tr> </table> <table width=780> <tr><td width=600><img src=TKS_Est3c.jpg height=300></td><td class=i width=175>Pluton TKS w Estonii (by mo|e polski, zwa|ywszy na polsk ci|arwk Polski Fiat PF-621L po prawej). Na drugim planie estoDskie samochody pancerne Crossley M1927/28.</td></tr> </table> </center> <hr> <h3>Hiszpania</h3> <p>Na pocztku wojny domowej w Hiszpanii, strona rzdowa (republikanie) byBa zainteresowana zakupem 80 tankietek, lecz do sprzeda|y ich nie doszBo z powodu polskiej oficjalnej polityki nieinterwencji, forsowanej przez Lig Narodw. WedBug niektrych informacji polskiego wywiadu z 1937, republikanie mieli posiada jakie[ polskie tankietki, lecz jest to najprawdopodobniej mylna informacja (<i>oprcz brakw [ladu sprzeda|y lub dostarczenia tankietek, jest nieprawdopodobne, |eby do tej pory badacze hiszpaDskiej wojny domowej ich obecno[ci nie odkryli. Podczas wojny strona frankistowska u|ywaBa natomiast masowo wBoskich tankietek CV-33/35</i>). Mimo polityki nieinterwencji, Polska sprzedawaBa nieoficjalnie Republice sprzt, gBwnie parti starych czoBgw <A HREF="http://www.geocities.com/pibwl/ft17pl.htm">FT-17</a>, armaty i broD strzeleck, nadto m.in. parti przestarzaBych my[liwcw PWS-10 dla frankistw. </p> <hr> <h3>Niemcy</h3> <table width=330 cellspacing=5 align=right> <tr><td><a href=tks_capt_Lipsko.jpg><img src=tks_capt_Lipsko_s.jpg width=330></a></td></tr> <tr><td class=i>Na obu zdjciach: [wie|o zdobyte TKS-y z prowizorycznymi, malowanymi rcznie krzy|ami rozpoznawczymi (poni|ej dodatkowo ze skrtem WH - Wehrmacht). Grne zdjcie przedstawia jedn z tankietek dywizjonu rozpoznawczego Warszawskiej Brygady Pancerno-Motorowej, utracon w Lipsku 8. 09. 1939 (na szyldzie widniaB wcze[niej napis: "Lipa Finkielman.Lipsko Komisant firmy Galicyjskie Tow. Naft. "Galicja" S.A.").</td></tr><tr> <td><a href=tks_capt_WH_1.jpg><img src=tks_capt_WH_1s.jpg width=330></a></td></tr> </table> <p>Niemcy zdobyli wikszo[ polskich tankietek po kampanii wrze[niowej, jedynie niewielka cze[ zostaBa ewakuowana na Wgry lub przechwycona przez ZSRR. Cz[ tankietek byBa zniszczonych przez wroga lub wBasne zaBogi, lecz wiele byBo tylko uszkodzonych, zepsutych lub porzuconych z innch przyczyn. Jak wynika ze zdj, cz[ u|ywana byBa przez Niemcw jako sprzt pozaetatowy ju| po zdobyciu, lecz dopiero w okresie od koDca 1940 do 1941 wikszo[ z nich przechodziBa systematyczne remonty poBczone z modyfikacj w warsztatach w Aodzi (wwczas Litzmannstadt). DokBadna liczba pojazdw wyremontowanych oraz caBo[ciowa liczba tankietek u|ywanych przez Niemcw nie jest znana z powodu braku dokumentacji (mo|na szacowa ich liczb na pomidzy 50 a 100)&nbsp;<sup><a href=#notes>1</a></sup>. Najliczniejszym modelem w niemieckiej sBu|bie byB nowszy TKS, oznaczony: <b>le.PzKpfw TKS(p)</b> (<i>lekki czoBg TKS(polski)</i>). U|ywano ich do zadaD pomocniczych, gBwnie jako lekkie opancerzone cigniki artyleryjskie, a tak|e do celw ochrony porzdku i przeciwpartyzanckich. Pewna liczba u|ywana byBa przez Luftwaffe do ochrony lotnisk. Rzadsze w niemieckiej sBu|bie byBy starsze TK-3, oznaczone: <b>le.PzKpfw TK(p)</b>. W roli lekkich cignikw tankietki sBu|yBy w niektrych jednostkach niemieckich do koDca dziaBaD wojennych, gBwnie w Norwegii, spotykano je tak|e m.in. we Francji i Finlandii. </p> <p>Oprcz tankietek przydzielanych do r|nych jednostek, 12 czerwca 1940 utworzono oddziaB siB porzdkowych wyposa|ony tylko w polski sprzt (tankietki i czoBgi 7TP) - Lekk Kompani Pancern Warszawa (Leichte Panzerkompanie Warschau), przemianowan 3 wrze[nia 1940 na Lekk Kompani Pancern Wschd (Leichte Panzerkompanie Ost). W lutym 1941 miaBa ona 10 TKS(p) i stacjonowaBa wwczas w Radomiu. Brak jest dalszych informacji o dziaBaniach i losie jednostki.</p> <p>Niemieckie tankietki miaBy uzbrojenie zastpowane przez niemieckie karabiny maszynowe MG-15 lub MG-34 tego samego kalibru 7,92 mm; w przypadku TKS - w oryginalnym polskim jarzmie kulistym. Przynajmniej w jednym przypadku caBe jarzmo wymontowano i zastpiono przez pByt z prost strzelnic i szczelin obserwacyjn. Standardowo niemieckie tankietki otrzymywaBy te| podczas remontu dwa odsBonite reflektory na bBotnikach (<i>jest to nieco dziwne, gdy| ogB niemieckich pojazdw wojskowych miaB zakryte reflektory ze szczelinami w celu maskowania z powietrza - prawdopodobnie tankietki byBy pocztkowo przewidziane wyBcznie do operowania na gBbokich tyBach?</i>). Ze zdj wynika, |e w niemieckiej sBu|bie tankietki rzadko nosiBy oryginalne narzdzia na przedniej pBycie (Bopat i Bom). </p> <p>Niemieckie tankietki byBy malowane na typowy kolor ciemnoszary (Panzergrau); te, ktre dotrwaBy po 1943, mogBy by pokryte standardowym trjkolorowym kamufla|em (zielony i brzowy na podkBadzie w kolorze ochry - Wehrmacht Olive), lub caBe pomalowane kolorem Wehrmacht Olive. W zimie i Skandynawii stosowano kamufla| biaBy. NosiBy one niemieckie znaki rozpoznawcze r|nych rozmiarw i w r|nych miejscach. Pocztkowo w 1939 nosiBy biaBe krzy|e (w licznych wypadkach malowane prowizorycznie wkrce po zdobyciu), nastpnie po zmianie wzoru niemieckich oznaczeD w 1940, mniej rzucajce si w oczy krzy|e biaBo-czarne.</p> <br clear=right> <center><table width=770 cellspacing=5 > <tr><td><img src=tk3_Ge_tankietki.jpg></td><td><a href=TKS_Ge_trefl.jpg><img src=TKS_Ge_trefl.jpg width=400></a></td></tr> <tr><td class=i>Dwa TK-3 i TKS z niemieckimi modyfikacjami, miejsce nieznane.</td><td class=i>Niemiecki TKS z nowymi reflektorami, biaBymi krzy|ami i niezidentyfikowanym symbolem trefl (oznaczenie taktyczne?). </td></tr> </table> <table width=770 cellspacing=5 > <tr><td align=center><img src=TKS_Ge_TK3.jpg width=366></td> <td align=center width=388><a href=tk3_Ge_Rzeszow.jpg><img src=tk3_Ge_Rzeszow_s.jpg width=390></a></td></tr> <tr><td class=i>TKS i TK-3 w niemieckiej sBu|bie, z niemieckimi km-ami. TK-3 ma niezidentyfikowany symbol pik na tylnej pBycie (by mo|e TKS to tankietka z symbolem trefla).</td><td class=i >Dwa TK-3 z nowymi reflektorami. Prawdopodobnie uzbrojenie stanowi wci| oryginalny km Hotchkiss wz.25. WedBug opisu zdjcie wykonano w Rzeszowie.</td></tr></table> <table width=770 cellspacing=5 > <tr> <td><a href=tks_Ge_Floh_PzIV.jpg><img src=tks_Ge_Floh_PzIV_s.jpg width=320></a></td><td><a href=tks_Ge_Floh_240.jpg><img src=tks_Ge_Floh_240s.jpg width=440></a></td></tr> <tr><td class=i colspan=2>Dwa zdjcia niemieckiego TKS nazwanego "Floh" (pchBa), ze znakami rozpoznawczymi z 1939 roku - prawdopodobnie zostaB "wcielony" do jakiej[ jednostki pancernej jako zdobycz wojenna. Ciekawe prwnanie wielko[ci z czoBgiem PzKpfw.IV.</td></tr> </table> <table width=770 cellspacing=5 > <tr><td><a href=TKS_Ge_e1.jpg><img src=TKS_Ge_e1s.jpg width=368></a></td> <td><a href=TKS_Ge_lePzKompanieOst_1940.jpg><img src=TKS_Ge_lePzKompanieOst_1940s.jpg height=259></a></td></tr> <tr><td class=i>Ciekawy widok od tyBu dwch TKS w marszu, z prowizorycznymi oznaczeniami niemieckimi. </td><td class=i>TKS-y Lekkiej Kompanii Pancernej Wschd, 1940. </td></tr> <tr><td><a href=tks_Ge_lePzKompanieOst-1940_defil.jpg><img src=tks_Ge_lePzKompanieOst-1940_defil_s.jpg width=366></a></td> <td><a href=tks_Ge_lePzKompanieOst_ret2.jpg><img src=tks_Ge_lePzKompanieOst_ret2s.jpg width=400></a></td></tr> <tr><td class=i colspan=2>Niemieckie TKS-y Lekkiej Kompanii Pancernej Wschd na defiladzie w Warszawie z okazji rocznicy zwycistwa nad Polsk, 6 pazdziernika 1940. Widoczne niemieckie karabiny maszynowe. Uwag zwraca rozmiar krzy|y. </td></tr> </table> <table width=770> <tr><td><a href=tks_Ge_GAZ-AA.jpg><img src=tks_Ge_GAZ-AA_s.jpg width=360></a></td> <td><a href=TKS_Ge3.jpg><img src=TKS_Ge3s.jpg></a></td></tr> <tr><td class=i colspan=2>Dwa zdjcia TKS-w w niemieckiej sBu|bie, po inwazji na ZSRR - na obu zdjciach widoczne zdobyczne radzieckie ci|arwki rodziny GAZ-AA, na prawym dodatkowo brytyjski Morris CS 8(?). Tankietka po lewej ma niemiecki karabin maszynowy, po prawej - oryginaln chorgiewk sygnalizacyjn na dachu (maBo typow dla niemieckiego u|ycia). Warto zauwa|y, |e Bopata na przedniej pBycie nie jest oryginalna. </td></tr> </table> <table width=780 cellspacing=5> <tr><td><a href=TKS_Ge_Norw.jpg><img src=TKS_Ge_Norw_s.jpg></a></td><td><a href=TKS_Ge2.jpg><img src=TKS_Ge2s.jpg></a></td></tr> <tr><td class=i>TKS jednostki Luftwaffe w Norwegii jako cignik dziaBka ppanc 37 mm Pak-35/36, w 1943/1944 (jak wida, nie oferowaB zbytniego komfortu dla obsBugi dziaBa). </td> <td class=i>Niemiecki TKS w Norwegii - jarzmo broni zostaBo zastpione przez prost strzelnic i szczelin obserwacyjn. Oprcz nowych reflektorw, posiada zamocowany oryginalny szperacz. </td></tr></table> <table width=790> <tr><td><a href=tks_Ge_No_fi3.jpg><img src=tks_Ge_No_fi3.jpg width=184 height=243></a></td><td class=i width=220>Po lewej: TKS w Norwegii - najprawdopodobniej jest to czoBowy pojazd kolumny ze zdjcia powy|ej (pozostaBe dwa to ex-brytyjskie Scout Carrier i Bren Carrier). Na nadbudwce zmie[ciBo si a| piciu |oBnierzy. Pojazd ma szczelinowe reflektory. <br><br>Po prawej: posiBek koBo TKS-w w parku sprztowym.</td><td><a href=tks_Ge_napr.jpg><img src=tks_Ge_napr_s.jpg width=400></a></td> </tr></table> <table width=770> <tr><td class=i>Poni|ej: dwa TKS-y Luftwaffe w Finlandii.<br>Po prawej: TKS w lesie (podczas dziaBaD przeciwpartyzanckich?).</td><td rowspan=2><img src=TKS_Ge_las.jpg width=389></td></tr> <tr><td><a href=TKS_Ge_WL.jpg><img src=TKS_Ge_WL_s.jpg width=385></a></td></tr> </table> <table width=770 cellspacing=5> <tr><td><a href=tk3_Ge_modsc.jpg><img src=tk3_Ge_modsc.jpg width=350></a></td> <td><a href=tks_Ge_Bundesarchiv_Bild_183-J08362,_bung,_Panzer-Nahbekmpfung.jpg><img src=tks_Ge_Bundesarchiv_Bild_183-J08362.jpg width=420></a></td></tr> <tr><td class=i>Ciekawa modyfikacja TK-3 do roli lekkiego cignika, z prost ram szyby zastpujc opancerzon nadbudwk. </td><td class=i> NiezwykBe zastosowanie TKS jako podwozia makiety wiczebnej czoBgu T-34, 5. 11. 1943 <small>(Deutsches Bundesarchiv, udostpniony na licencji cc-by-sa 3.0, zrdBo: <a href=http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bundesarchiv_Bild_183-J08362,_%C3%9Cbung,_Panzer-Nahbek%C3%A4mpfung.jpg>Bild 183-J08362</a>).</small></td></tr></table> <a name=#radio> <table width=770 cellspacing=5> <tr><td><a href=TKS_Ge_radio1.jpg><img src=TKS_Ge_radio1s.jpg width=420></a></td> <td><a href=tks_GI.jpg><img src=tks_GIs.jpg width=350></a></td> </tr> <tr><td class=i>Niemiecki TKS z prowizorycznymi krzy|ami z 1939. Jest to tankietka wyposa|ona w radiostacj (widoczna dodatkowa skrzynka na bBotniku), ze skBadu jednego z polskich <a href=pociagi.htm>pocigw pancernych</a>, wci| noszca polski <a href=tk_conpl.htm#paint>stary wzr kamufla|u</a>. Za ni, wz zabezpieczenia technicznego Instandsetzungspanzer I. Zdjcie wykonane w Rudzie Pabianickiej (obecnie cz[ Aodzi, rg ulic Pabianickiej i OdrzaDskiej - podzikowania dla Piotra "Besy" Czecha za identyfikacj). </td><td class=i> Porzucony niemiecki TKS ogldany przez amerykaDskiego |oBnierza koBo Bitsch we Francji, 17 marca 1945 [zrdBo: <a href=#src>3</a>] (w niektrych publikacjach jest ono opisywane, jako WBochy). Tankietka jest prawdopodobnie malowana w caBo[ci w kolorze ochry (Wehrmacht Olive).</td></tr></table></center> <center><table width=770 cellspacing=5> <tr><td><a href=TKS-col-WL-Grey.jpg><img src=TKS-col-WL-Grey-s.jpg ></a></td> <td><a href=TKS-WH-44.jpg><img src=TKS-WH-44s.jpg ></a></td> </tr> <tr><td class=i colspan=2>PrzykBady malowania i modyfikacji niemieckich TKS-w (reflektory, km) - dziki uprzejmo[ci Thierry'ego Valleta.</br>Copyright &copy; Thierry Vallet - <a href=http://www.kameleon-profils.fr>Kameleon Profils</a></td></tr></table></center> <p>Inne przykBady niemieckiego u|ycia tankietek w <a href=tks20pl.htm>cz[ci IV: Tankietki z dziaBkami</a>.</p> <p>&nbsp;</p> <table width=420 align=right> <tr><td><a href=TKF_101co8.jpg><img src=TKF_101co8m42.jpg width=420></a></td> <tr><td class=i>Polskie tankietki 10. Brygady Kawalerii bezpo[rednio po ewakuacji na Wgry, 19. 9. 1939. Widoczne s dwa TKS z nkm-ami (po lewej) oraz dwa TKF (po prawej - widoczny inny od TK-3 ksztaBt przedniego Bcznika zawieszenia).</td></tr> <tr><td><a href=TKS_Ge_Hrv.jpg><img src=TKS_Ge_Hrv_s.jpg width=420></a></td> <tr><td class=i>Trzy TKS-y w nietypowym kamufla|u, z niemieckimi reflektorami i oryginalnymi karabinami maszynowymi Hotchkiss. Zdjcie opisane jako pochodzce z niemieckiego filmu propagandowego [<a href=#src>3</a>], ale czasami jest podpisywane jako pojazdy chorwackie. W tle |oBnierz w polskim heBmie wz.31, co uwiarygodnia wersj o filmie propagandowym. </td></tr> <tr><td><img src=tks_t27.jpg height=230></a></td> <tr><td class=i>SBabej jako[ci, ale ciekawe zdjcie przedstawiajce by mo|e TKS w sBu|bie radzieckiej, zdobyty wraz z tankietkami T-27 przez Niemcw. Po lewej w gBbi prawdopodobnie drugi TKS. </td></tr></table> <h4>Wgry</h4> <p>Do 20 tankietek, midzy nimi 4 TKS uzbrojone w nkm 20 mm, zostaBo wycofanych we wrze[niu 1939 na Wgry, przede wszystkim wraz ze zmotoryzowan 10. Brygad Kawalerii pBka Maczka. ZostaBy tam internowane, a nastpnie przejete przez rzd wgierski, po czym 9 TK-3 i 7 TKS zostaBo wcielonych do wgierskiej armii (cz[ TK-3 w rzeczywisto[ci stanowiBy tankietki TKF). U|ywano ich do celw pomocniczych. Brak jest do tej pory zdj pojazdw w sBu|bie wgierskiej.</p> <p>Wgrzy przydzielili tankietkom numery z zakresu 1H-381 - 1H-399 (w nawiasach, polskie numery rejestracyjne, z tablic przewo|onych wewntrz):</p> <ul> <li><b>TK-3</b>: 1H-382 (W01-768), 1H-384 (W03-923), 1H-385 (W03-362), 1H-388 (W02-738), 1H-395 (W01-841), 1H-396 (W03-330), 1H-397 (W01-089), 1H-398 (W02-552), 1H-399 (W02-470) <li><b>TKS</b>: 1H-381 (W04-107), 1H-383 (W03-893), 1H-386 (W03-386), 1H-387 (W03-246), 1H-389 (W03-292), 1H-391 (W03-586), 1H-392 (W02-754) </ul> <p>&nbsp;</p> <h4>Chorwacja</h4> <p>Pewna liczba TK (TKF) i TKS zostaBa przekazana przez Niemcy (lub Wgry) dla Niezale|nego PaDstwa Chorwackiego (NDH). U|ywane byBy w armii NDH oraz oddziaBach ustaszy, gBwnie do zadaD przeciwpartyzanckich. SzczegBy nie s jednak znane (wedBug <a href=http://www.maketarstvo.net/forum/viewtopic.php?t=6911&sid=dcc57a6ee8e4f7a787dd1290725ea762>jednej informacji</a>, kupiono 18 TK-3 w latach 1941-1942, a lokalnie byBy znane jako czoBgi Ursus, od nazwy producenta). Istniej zdjcia grupy TKS-w w nietypowym dwukolorowym kamufla|u z ostrymi brzegami, uwa|ane w niektrych publikacjach za chorwackie, z formacji Redarstvena stra~a<sup><a href=#notes>2</a></sup>, lecz wedBug podpisw w niemieckiej literaturze, byBy one u|ywane do krcenia filmu propagandowego<sup><a href=#notes>3</a></sup> (na innych zdjciach widoczni s tak|e |oBnierze w polskich mundurach). Je[li macie wicej informacji o tych fotografiach i u|yciu tankietek w Chorwacji - napiszcie.<br> &nbsp; Obecnie jeden TKF jest zachowany w muzeum wojskowym w Belgradzie.</p> <p>&nbsp;</p> <h4>ZSRR</h4> <p>ZSRR przejB pewn liczb polskich tankietek po inwazji na wschodnie tereny II Rzeczypospolitej 17 wrze[nia 1939, lecz liczba i szczegBy ewentualnej sBu|by nie s znane (Janusz Magnuski szacowaB liczb zdobytych tankietek na ok. 50, z drugiej strony Maksim KoBomijec szacuje liczb wszystkich typw zagarnitych pojazdw pancernych na ok. 15). ZSRR przejB tak|e estoDskie tankietki po aneksji paDstw baBtyckich. WedBug niektrych zrdeB, tankietki byBy u|ywane do celw szkolnych w nowo formowanych na zachodzie ZSRR korpusach zmechanizowanych (np. w 12. Korpusie Zmechanizowanym byBo 6 TKS i 17 czoBgw 7TP lub Vickers)<sup><a href=#notes>4</a></sup>. Prawdopodobnie polskie pojazdy, Bcznie ze zdobytymi w Estonii, wziBy udziaB i zostaBy utracone w walkach obronnych w lecie 1941 - by mo|e m.in. w improwizowanych oddziaBach w obronie Kijowa. Jeden TKS jest obecnie zachowany w muzeum pancernym w Kubince.</p> <p></p> <hr width=50%> <h4>Dalsze cz[ci:</h4> <ul> <li><a href=tk_pl.htm>Cz[ I: Historia powstania, produkcja i rozwj</a> </li> <li><a href=tk_conpl.htm>Cz[ II: Malowanie, konstrukcja, opis, dane, modele</a></li> <li><!--a href=tk_use.htm-->Cz[ III: U|ycie tankietek </a> </li> <li><a href=tks20pl.htm>Cz[ IV: Tankietki z dziaBkami 20mm</a> </li> <li><a href=tkwpl.htm>Cz[ V: Eksperymentalne tankietki i osprzt specjalny</a> <li><a href=tkdpl.htm>DziaBa samobie|ne</a> </li> <li><a href=tks_galp.htm><a href=tks_galp.htm>Galeria TKS</a></li> </ul> <hr width=50%> </center> <a name=notes> <p class=s><b>Przypisy:</b><br> 1. WedBug Huberta Michalskiego <i>op.cit.</i>, warsztaty byBy w Aodzi i w kwietniu 1941 raportowaBy 55 TKS gotowych do konwersji na lekkie cigniki. W. Regeberger podaje, |e warsztaty byBy w Warszawie i |e raportowaBy 55 TKS gotowych do sBu|by w marcu 1941.<br> 2. Dariusz Jdrzejewski, Zbigniew Lalak: "Sojusznicy Panzerwaffe. Cz.1". U|yta tam forma "Redarstevna" zawiera bBd (powinno by Redarstvena)<br> 3. Werner Regenberg: "Captured Tanks in German service. Small Tanks and Armored Tractors" i Walter J. Spielberger: "Beute-Kraftfahrzeuge und -Panzer der deutschen Wehrmacht", 1992.<br> 4. WiaczesBaw Szpakowskij, Siergiej Saniejew: "Bronietechnika i tankowyje wojska Polszy 1919-1939" w: Tankomaster nr. 6/2005, s. 36<br> <a name=src> <p class=s><b>yrdBa:</b><br> 1. Janusz Magnuski, "Karaluchy przeciw panzerom"; Pelta; Warszawa 1995<BR> 2. Hubert Michalski, "Tankietki TK/TKS i czoBgi lekkie 7TP w sBu|bie niemieckiej" w: <a href=http://www.kagero.pl>Militaria XX wieku</a>, nr 3(24)/2008 <br> 3. Werner Regenberg, "Captured Tanks in German service. Small Tanks and Armored Tractors", Schiffer Publishing, 1998, ISBN 0-7643-0573-5.<br> 4. Biro Adam, Eder Miklos, Sarhidai Gyula, "A Magyar Kiralyi Honvedseg kulfoldi gyartasu pancelos harcjarmuvei 1920-1945"; Petit Military, Budapest, 2006.<br> <br> </p> <a name=update> <p class=s><b>Historia zmian:</b><br> 21. 4. 2010 - uzupeBnienie ZSRR (zdjcie)<br> 1. 9. 2009 - uzupeBnienie radzieckich tankietek i drobne ulepszenia<br> 8. 7. 2009 - kolorowe sylwetki<br> 12. 5. 2009 - nowa strona</p> <hr> <p class=m>[ <a href="indexpl.htm">Strona gBwna PIBWL</a> ] [ <a href="brpanc.htm">Polska broD pancerna</a> ] [ <a href="formacje.htm">OddziaBy pancerne</a> ] [ <a href="steel1pl.htm">Steel Panthers</a> ] [ <a href="linki.htm">Linki</a> ] <a href="tk_for.htm"><img src="eng.gif" alt="Foreign service of the Polish tankettes - English version"></a></p> <br><center> <font size=+1>Mile widziane komentarze, uzupeBnienia i zdjcia - <A HREF="mailto:pibwl@poczta.onet.pl">piszcie</A>.<br><br></FONT></CENTER> <p class=m><i>Wszystkie zdjcia i rysunki pozostaj wBasno[ci ich wBa[cicieli i publikowane s jedynie w celach edukacyjnych i naukowych.<br>Prawa do tekstu zastrze|one. MichaB Derela &copy; 2009.</i></p> </BODY></HTML>