Polska broń pancerna
Strona główna - Polska broń pancerna / samochody pancerne / Jeffery   - Artyleria - Steel Panthers - ostatnie zmiany - Linki
  © Michał Derela, 2004-2019 Aktualizacja: 29. 12. 2018
Jeffery-Poplavko - English version

Samochód pancerny Jeffery-Popławko


Rozwój konstrukcji
Służba
Konstrukcja
Malowanie
Dane
Modele
Rosyjski samochód pancerny Jeffery-Popławko

Rosyjski
Jeffery-Popławko od przodu,
czerwiec 1917.



Rosyjski samochód pancerny Jeffery, nazywany też Jeffery-Popławko lub Popławko od konstruktora nadwozia pancernego, był jednym z ciekawszych pojazdów pancernych pierwszej wojny światowej. Zbudowany na podwoziu amerykańskiej terenowej ciężarówki Jeffery Quad, był jednym z pierwszych samochodów pancernych, który mógł sprawnie poruszać się w terenie. Pod względem przeznaczenia, był on swojego rodzaju odpowiednikiem powstających w tym czasie u aliantów zachodnich czołgów, których Rosja nie budowała.


Historia i rozwój:

Samochód ciężarowy Jeffery Quad i amerykańskie samochody pancerne

Zdobyte samochody pancerne Jeffery-Popławko i Austin w Złoczowie
Dwa samochody pancerne Jeffery-Popławko (po prawej) i jeden Austin 2. serii zdobyte przez Niemców, w Złoczowie (miejsce bywa mylnie opisane jako Tarnopol). Po lewej oryginalna ciężarówka Jeffery Quad.
Armoured Car No.1 JefferyJeffery-Russell
Amerykańskie samochody pancerne Armoured Car No.1 i Jeffery-Russell.

Jednym z bardziej udanych i najciekawszych konstrukcyjnie samochodów ciężarowych okresu I wojny światowej był amerykański Jeffery Quad model 4017, produkowany od 1913 przez firmę Thomas Jeffery Co w Kenosha, Wisconsin. Jeffery Quad był jednym z pierwszych samochodów terenowych z napędem na 4 koła, ponadto, co było ewenementem w tym okresie, wszystkie koła były także kierowane oraz wyposażone w hamulce. Własności terenowe dodatkowo polepszał duży prześwit podłużny. Samochody te zostały zakupione przez armię amerykańską i inne armie, m.in. brytyjską, francuską, kanadyjską, argentyńską, hiszpańską i rosyjską. Podstawowym modelem była ciężarówka terenowa, istniały też wersje specjalistyczne z nadwoziem warsztatowym, sanitarnym lub jaszcza amunicyjnego. Dzięki wyjątkowo udanej konstrukcji, produkowane były jeszcze po pierwszej wojnie światowej (od 1917 jako Nash Quad, po wykupieniu firmy przez Nash Motors). Produkowane były w dużej liczbie: do 1918 roku wyprodukowano 11.490 tysięcy sztuk (lub 21.490? - rozbieżne dane w publikacjach), całkowita produkcja sięgnęła powyżej 41.000 sztuk.

Co najmniej kilkanaście samochodów ciężarowych Jeffery Quad używanych było też od 1919 roku w Wojsku Polskim, przede wszystkim w odmianie warsztatowej. W 1936 roku w jednostkach motorowych znajdowało się jeszcze co najmniej 9 warsztatowych Quadów. Być może dotrwały one do wojny w 1939 roku.

Na podwoziu samochodu Jeffery budowano też w Ameryce samochody pancerne. Już w 1915 roku w Rock Island Arsenal zbudowano jeden eksperymentalny samochód Armored Car No.1, będący pierwszym samochodem pancernym zamówionym dla Armii USA. Była to wysoka konstrukcja, z niekorzystnym rozkładem masy, wyposażona w dwie duże wieże z karabinami maszynowymi: jedną wysoko pośrodku, a drugą niżej z tyłu. Pancerz dostarczyła Bethlehem Steel Co. Masa bojowa wynosiła 5,7 ton, grubość pancerza do 5 mm i prędkość do 32 km/h. Używany był w 1916 roku przez siły skierowane do Teksasu przeciwko Pancho Villi, aczkolwiek nie brał udziału w walce.
Równocześnie w 1915 w zakładach Jeffery opracowano podobny, lecz jednowieżowy i niższy samochód na zamówienie kanadyjskie. Wyposażone były m.in. w kątowniki z przodu do zrywania zasieków. Powstała seria ok. 40-50 samochodów, z tego część (lub całość) została zbudowana w Kanadzie i znana jest także jako Russell lub Jeffery-Russell. Utworzyły początkowo jednostkę Eaton Motor Machine Gun Battery, od nazwiska przemysłowca, który sfinansował budowę, a we wrześniu 1915 zostały przekazane armii brytyjskiej. Od 1917 były używane przez Brytyjczyków do celów bezpieczeństwa wewnętrznego w Indiach, a następnie w 1919 roku w Irlandii (20-22 sztuk).

Pierwowzór rosyjskiego samochodu pancernego: Jeffery "Czarodziej"

Uwaga: daty rosyjskie poniżej są podane według starego kalendarza juliańskiego.

Kpt. Popławko na stopniu swojego samochodu
Seryjne samochody pancerne Jeffery podczas prób w październiku 1916, z ramą do zrywania zasieków i najwyraźniej poszerzonymi obręczami kół. Kpt. Popławko wchodzi do pojazdu (warto zauważyć niewielkie wymiary drzwi). [1]
Samochód pancerny Jeffery-Popławko
...Czasami nawet Jeffery utykał w błocie. [1]

W początkowym okresie pierwszej wojny światowej spora ilość samochodów Jeffery Quad została zakupiona także przez Rosję i wykorzystywana następnie przez wojska rosyjskie na froncie. Jeden z samochodów tego typu został przydzielony do 26. plutonu samochodów pancernych (awtopulemiotnyj wzwod) wyposażonego w dwa samochody Austin i jeden Garford, który wyruszył na front w listopadzie 1915 roku, dowodzony przez sztabskapitana Wiktora Popławko (Ukraińca). Samochód ten został przebudowany według projektu Popławki na półpancerny pierwowzór wozu zabezpieczenia technicznego, służący do dostarczania na pole walki zapasów paliwa, amunicji i ewakuacji uszkodzonych samochodów. Otrzymał on częściowe opancerzenie silnika i kabiny z przodu i boków. Samochód ten został nazwany "Czarodiej" (Czarodziej - samochody pancerne plutonu również nosiły nazwy na literę Cz: "Czort", "Czornomor" i Garford "Czudowiszcze"). Brak jest znanych zdjęć tego pojazdu.

W toku służby okazało się, że "Czarodziej" radzi sobie w terenie znacznie lepiej od samochodów pancernych plutonu, posiadających jedynie napęd na tylną oś. Wobec tego, Popławko postanowił przetestować zastosowanie "Czarodzieja" jako torującego wozu inżynieryjnego. Samochód został wyposażony w wyciągarkę i dwie kotwice wyciągające oraz lekki składany mostek szturmowy. Podczas prób w styczniu 1916, samochód przy pomocy wyciągarki pokonał cztery rzędy zasieków z drewna i drutu kolczastego, łamiąc lub wyciągając drewnianie paliki. Dalsze próby były na tyle zachęcające, że sztabskapitan Popławko zwrócił się do dowództwa armii z propozycją przebudowy ciężarówek Jeffery na samochody pancerne o zwiększonej możliwości pokonywania terenu, w tym okopów oraz zasieków, służące do przełamywania frontu. Według pierwotnej koncepcji Popławki, samochody te miały być jednocześnie pierwszymi transporterami opancerzonymi, przenoszącymi 10-osobową drużynę szturmową, uzbrojoną w "kindżały, mauzery i ręczne granaty" (pistolety samopowtarzalne Mauser C96). Popławko określił swój pomysł jako "słonie Hanibala".

Samochód pancerny Jeffery-Popławko

Po próbach poligonowych "Czarodzieja" w Piotrogradzie, rosyjska Komisja d/s samochodów pancernych zamówiła 8 sierpnia 1916 roku w Fabryce Iżorskiej 30 samochodów pancernych na podwoziach Jeffery. Zamówione samochody różniły się jednak od pierwotnej koncepcji Popławki, gdyż nie były przeznaczone do przewożenia piechoty (w razie konieczności kilku ludzi mogło być umieszczonych w opancerzonej skrzyni transportowej). Kształt ich dolnej części nadwozia został przystosowany do pokonywania przeszkód terenowych i zasieków. Pierwotnie też były wyposażone w stalowe ramy z przodu do łatwiejszego zrywania zasieków. Całą serię 30 samochodów ukończono do końca września 1916. Prawdopodobnie nie miały oficjalnego oznaczenia wojskowego, natomiast znane są powszechnie jako samochody pancerne Jeffery-Popławko lub Popławko-Jeffery, względnie po prostu Jeffery lub Popławko.

W styczniu 1917 roku dowództwo rosyjskie zdecydowało zamówić dalsze 90 samochodów pancernych Jeffery z ulepszonym opancerzeniem, tym razem miały one być wykonane w warsztatach Oficerskiej Szkoły Strzeleckiej z płyt dostarczonych przez Fabrykę Iżorską. Zamówienie złożono w lutym, jednakże na skutek rewolucyjnych wydarzeń w Rosji, wyprodukowany został tylko jeden samochód, przekazany 16 czerwca 1917 do zapasowego dywizjonu pancernego. Brak jest szczegółów w dostępnych publikacjach, lecz znane jest zdjęcie być może tego samochodu, z wieżą z karabinem maszynowym (być może zaadaptowaną z nieudanych samochodów Sheffield-Simplex), zaokrągloną tylną ścianą przedziału bojowego i częścią tylną o niższym profilu, z dwuspadowym dachem.


Służba:

W Rosji:

Samochody pancerne Jeffery i Lanchester w Złoczowie
Samochody pancerne Jeffery i Lanchester zdobyte przez Niemców i zgromadzone w Złoczowie. [2]
Jeffery-Popławko w niemieckiej służbie
Jeffery-Popławko w niemieckiej służbie (warto zauważyć reflektor)
Jeffery 'Janošík' Legionu Czechosłowackiego
Jeffery "Janošík" Legionu Czechosłowackiego od tyłu, 1919.
Polski Jeffery-Popławko 'Wnuk'
Polski Jeffery-Popławko "Wnuk". [2,6]

Kiedy samochody pancerne Jeffery weszły do służby, utworzono z nich Dywizjon Samochodów Pancernych Specjalnego Przeznaczenia ("Broniewoj awtomobilnyj diwizjon Osobogo naznaczenia"). Dywizjon liczył 30 samochodów pancernych Jeffery, 4 ciężarówki, 4 samochody osobowe, 4 autocysterny, 1 samochód warsztatowy i 9 motocykli. Dzielił się na 3 kompanie po 10 samochodów ("otdielenie"), kompania dzieliła się na 3 sekcje ("zwieno") po 3 samochody. Dowódcą był Popławko, który awansował na kapitana.

Dywizjon wyruszył 16 października 1916 roku na Front Południowo-Zachodni, gdzie wszedł w skład 11. Armii. Miał on służyć do przerwania niemieckich umocnień na kierunkach przewidywanego natarcia armii, dlatego aż do wiosny 1917 nowe samochody utrzymywane były w tajemnicy. W grudniu 1916 przetestowano je pomyślnie na starych austriackich okopach. Kiedy wreszcie 16 czerwca 1917 roku 11. Armia ruszyła do natarcia (tzw. ofensywa Brusiłowa), samochody Jeffery nie miały jednak okazji być użyte zgodnie z ich przeznaczeniem, natomiast zostały użyte w walkach jak zwykłe samochody pancerne.

Specjalny dywizjon oddał duże usługi przykrywając odwrót 17. Korpusu Armijnego podczas przerwania się Niemców w kierunku na Tarnopol (ob. Ternopil, Ukraina). W dniach 7 i 8 lipca samochody dywizjonu aktywnie uczestniczyły w walkach odwrotowych, opóźniając posuwanie się niemieckiej piechoty. Samochody te ewakuowały również rannych i porzucony sprzęt wojskowy. W toku walk, dwa samochody zostały rozbite ogniem artylerii, a trzy uszkodzone zostały następnie wysadzone przez załogi[1]. Pięć samochodów (być może te same?) zostało zdobytych przez Niemców. Warto zauważyć, że istnieją liczne fotografie tych samych dwóch zdobytych samochodów, zgromadzonych w Złoczowie, z których jeden ma dużą dziurę w tylmym pancerzu skrzyni (od pocisku artylerii?). 18 lipca samochody 1. kompanii wsparły atak oddziałów 122. Dywizji Piechoty, zdobywając Grzymałów.

W toku działań potwierdziły się bardzo dobre własności terenowe samochodów Jeffery, zwłaszcza 7 i 8 lipca, kiedy po deszczach gruntowe drogi stały się trudno przejezdne dla zwykłych samochodów pancernych. Jednakże ujawniły się też wady samochodu, przede wszystkim nieudane rozmieszczenie jego dwóch karabinów maszynowych w kazamacie, z polem ostrzału jedynie 15° dla każdej z czterech strzelnic. Silnik nie był oddzielony od przedziału bojowego, co umożliwiało jego obsługę od wewnątrz, ale jednocześnie powodowało silne nagrzewanie się przedziału. Także naprawy tych samochodów były bardziej skomplikowane, niż zwykłych samochodów pancernych, co było konsekwencją zastosowania zaawansowanego podwozia. Prędkość maksymalna na drogach musi być oceniona jako raczej niska. Wydaje się, że przedział załogi musiał być dość ciasny, a opuszczanie pojazdu przez jedne niewielkie drzwi było niewątpliwie utrudnione. 2 października 1917 zdecydowano zrezygnować ze specjalnego przeznaczenia samochodów Jeffery i wykorzystywać je w charakterze zwyczajnych samochodów pancernych.

Po rewolucji październikowej 1917 roku, dywizjon specjalnego przeznaczenia znalazł się na terytorium Ukrainy i jego sprzęt został zapewne przejęty przez nowe państwo, aczkolwiek sam dywizjon nie został wymieniony wśród jednostek włączonych w skład sił zbrojnych Ukraińskiej Republiki Ludowej (URL). Za czasów hetmanatu na Ukrainie (kwiecień-grudzień 1918) i jej okupacji przez państwa centralne, dwa samochody Jeffery posiadał 2. Podolski Dywizjon Pancerny w Winnicy, lecz dopiero w październiku 1918 jeden został naprawiony, a dalsze sześć było zmagazynowane pod kontrolą Niemców. Po obaleniu hetmana i wycofaniu Niemców, ukraińskie oddziały oraz ich sprzęt weszły w skład różnych sił walczących w wojnie domowej w Rosji. Także samochody pancerne Jeffery rozproszyły się po różnych stronach i frontach. Cztery samochody były w 1. Łuckim Dywizjonie Pancernym Ukraińskiej Republiki Ludowej[6]. Przynajmniej jeden samochód, o nazwie "Sławnyj", używany był przez 3. oddział 1. Dywizjonu "białej" Armii Ochotniczej gen. Denikina; istnieją także kolorowe sylwetki innego samochodu tej armii o nazwie "Zabijaka".

Większość samochodów trafiła prędzej czy później w ręce radzieckie, lecz z uwagi na ich specyficzne charakterystyki, od połowy 1920 roku były zastępowane nowymi samochodami Fiat-Iżorski i Austin. Sądząc po istniejącym zdjęciu, przynajmniej jeden Jeffery-Popławko został wiosną 1921 roku przekazany Mongolskiej Armii Rewolucyjnej, razem z samochodami innych typów. W 1922 roku w Armii Czerwonej znajdowało się jeszcze 13 samochodów Jeffery, lecz większość z nich nadawała się do wycofania.

Warto dodać, że sam Wiktor Popławko był deputowanym do ukraińskiej Centralnej Rady w latach 1917-1918. Po wojnie pracował w ZSRR w przemyśle, lecz podczas stalinowskich czystek został oskarżony o kontrrewolucję, skazany i rozstrzelany 20 stycznia 1938.

W Niemczech:

Pięć samochodów pancernych Jeffery zostało w lecie 1917 zdobytych przez Niemców w rejonie Tarnopola[1] (chociaż znane są zdjęcia tych samych dwóch zdobytych samochodów). Zapewne nie weszły do służby w oddziałach frontowych, lecz zostały odesłane na tyły. Dwa z nich używane były następnie w walkach w Berlinie w 1919 roku, w składzie oddziałów Freikorpsu tłumiących rewolucję komunistyczną. Jeden samochód zdobyty pod Tarnopolem został przejęty przez armię Austro-Węgier i odesłany do zapasowego magazynu w Wiedniu.

W siłach Czechosłowacji

Przynajmniej jeden Jeffery-Popławko nazwany "Janošík" był używany przez Legion Czechosłowacki podczas wojny domowej w Rosji. Między innymi, wspierał operację 3. Dywizji przeciw komunistycznym partyzantom na Syberii, na południowy wschód od Krasnojarska w maju-czerwcu 1919.

W Polsce:

W Wojsku Polskim używano co najmniej dwóch samochodów pancernych Jeffery, zdobytych na Armii Czerwonej. Pierwszy z nich zdobyty został w stanie częściowo zdemontowanym w Krzemieńcu 8 sierpnia 1919. Brak jest informacji odnośnie okoliczności zdobycia drugiego (J. Magnuski przypuszczał, że być może w Zbarażu). Po naprawie w Warszawie, jeden z tych samochodów pod koniec 1919 lub na początku 1920 roku został skierowany na front wojny polsko-radzieckiej i włączony w skład plutonu pancernego "Dziadek". Otrzymał on nazwę "Wnuk" (w skład tego plutonu wchodził ponadto samochód Garford "Dziadek"). Samochód ten wraz z plutonem uczestniczył w walkach 1920 roku. Między innymi, pluton "Dziadek" wziął udział w zagonie pancerno-motorowym na Żytomierz 25-26 kwietnia 1920. Po zakończeniu wojny, jeszcze w marcu 1921 samochód Jeffery znajdował się w składzie tego plutonu stacjonującego wtedy w Krakowie, lecz brak danych odnośnie jego późniejszych losów. Brak informacji co do innych polskich samochodów Jeffery. Niewątpliwie typ ten został wycofany do połowy lat 20.


Polskie samochody pancerne Jeffery "Wnuk" i Garford "Dziadek". Zwraca uwagę wysoka sylwetka samochodu Jeffery, zbliżona do dużego Garforda. Nazwa "Wnuk" jest prawdopodobnie namalowana na przednim pancerzu (jakość zdjęcia nie pozwala na wykluczenie, czy nie było napisów również po bokach). [3,6]

Niestety, zdjęcia te, pochodzące zapewne z prasy z epoki, nie występują w lepszej jakości.
Polskie samochody pancerne Jeffery Popławko i Garford

Galeria

Uszkodzony rosyjski Jeffery-Popławko w rejonie Tarnopola
Uszkodzony rosyjski Jeffery-Popławko w rejonie Tarnopola, 1917.
Uszkodzony rosyjski Jeffery-Popławko na platformie Jeffery-Poplavko armoured in German service in Berlin, January 1919
Ten sam pojazd, co wyżej, transportowany przez Niemców na platformie. Jeffery-Popławko w niemieckiej służbie, używany podczas walk ulicznych w Berlinie w styczniu 1919.

Konstrukcja

Samochody pancerne Jeffery i  Lanchester zdobyte przez Niemców pod Tarnopolem
Dwa samochody pancerne Jeffery zdobyte przez Niemców pod Tarnopolem (po lewej, z dziurą w tylnym pancerzu), między nimi samochód pancerny Lanchester. [1]

Uzbrojenie:
Samochód pancerny Jeffery był uzbrojony w dwa karabiny maszynowe 7,62mm Maxim, chłodzone wodą, wzoru 1910, na specjalnych podstawach Sokołowa. Karabiny te mogły być zamontowane w czterech strzelnicach umieszczonych w czterech ścianach kazamaty. Kąt ostrzału w poziomie dla każdej strzelnicy wynosił jedynie około 15°. Karabiny maszynowe, zwłaszcza montowane po bokach, miały spory kąt opuszczenia lufy, dla strzelania do okopów podczas ich przekraczania.

Opancerzenie:
Samochód był całkowicie opancerzony płytami pancernymi grubości 7mm, ze stali chromowoniklowej[1,4].

Opis techniczny:
Podwozie – rama prostokątna. Zawieszenie na resorach półeliptycznych, osie sztywne. Koła obu osi kierowane. Koła pełne, ogumione masywami, o rozmiarach prawdopodobnie 36x6"[3]. Mogły być stosowane poszerzone obręcze kół dla łatwiejszej jazdy w miękkim gruncie, aczkolwiek nie występują w praktyce na zdjęciach samochodów używanych na froncie.

Napęd - silnik Buda: gaźnikowy, dolnozaworowy, 4-cylindrowy rzędowy, chłodzony wodą, moc: 32 KM (24 kW), pojemność skokowa: 4723 cm³.
Skrzynia biegów umieszczona pośrodku, wraz ze skrzynią rozdzielczą, miała 4 biegi do przodu i jeden do tyłu. Napędzane obie osie, za pośrednictwem wałów, mostów napędowych i przekładni pośrednich przy piastach kół, które pozwalały na zmniejszenie prześwitu przez brak mostów napędowych na osiach. Hamulce bębnowe na wszystkie koła.

Nadwozie - z płyt pancernych, przykręcanych do ramy. Z przodu krótki przedział napędowy, z chłodnicą osłonięta podnoszoną klapą pancerną. Za nim przedział załogi w formie kazamaty pancernej, z jedynymi drzwiami po prawej stronie. Kazamata miała cztery strzelnice we wszystkich ścianach, a w ścianie przedniej po lewej było także małe okno obserwacyjne kierowcy, zamykane klapą. Brak było oprócz tego innych okien. W lewej ścianie kierowca miał zasuwaną szczelinę. Przedział silnikowy nie był wewnątrz oddzielony od załogowego (silnik umieszczony był z przodu, na prawo od kierowcy). Z tyłu znajdował się niski przedział transportowy w formie pancernej skrzyni, zamykanej od góry klapą otwieraną na lewą stronę (nie na całą długość). Można było przewozić w nim zapasowe części, zapas paliwa i amunicji, a w razie konieczności, kilku żołnierzy[1,4]. Kształt dolnej części opancerzenia ułatwiał pokonywanie przeszkód terenowych i branie "pod siebie" oraz przerywanie zasieków. Dodatkowo, samochody były początkowo wyposażone w służącą do tego samego celu ramę z kątowników, mocowaną z przodu (później zrezygnowano z jej stosowania). Samochody były wyposażone w jeden reflektor szperacz na dachu.

Załoga składała się z 4 członków (dowódca, kierowca i dwóch strzelców).

Jeffery-Popławko. Rysunek: Maksim Kołomijec

Rysunek: Maksim Kołomijec, [1] (zdjęcia sugerują, że przedział silnikowy był jednak nieco krótszy)


Malowanie:

Rosyjskie samochody pancerne były z reguły malowane jednolicie w różnych odcieniach koloru zielonego (ciemnooliwkowy, ciemnozielony). Później, zwłaszcza w okresie rewolucji i wojny domowej, bywały malowane w kolorze szarym. Brak jest konkretnych informacji co do malowania samochodów pancernych Jeffery.

W carskiej służbie samochody Jeffery najwidoczniej nie nosiły nazw własnych (w przeciwieństwie do zwykłych samochodów pancernych). Późniejsi użytkownicy często nadawali im nazwy, na ogół malowane na nadwoziu.


Dane:

Ciężarówka Jeffery Quadsamochód pancerny Jeffery-Popławko
Załoga 14
Masa, kg 3.555 kg (własna?)ok. 8.000 kg
Długość ok. 5 m 4,52 m
Szerokość ok. 1,85mok. 2 m
Wysokość ?2,14 m
Rozstaw osi 3,1 m3,15m
Rozstaw kół: ??
Maks. prędkość ok. 35 km/h ok. 35 km/h
Zasięg po drodze ??

Modele

1/72:
- Den Bels Models (DBLS9) - "Poplavko-Jeffrey armoured car" (nazwa z błędem)
- prosty, dobrze wyglądający model żywiczny z 2013 (link). Uwaga: strzelnice km-ów są umieszczone za wysoko.
- Choroszy Modelbud (V7204) - "Russian Armoured Car Jeffery (Jeffery-Poplavko)"
- prosty polski model wysokiej jakości (zewnętrzne omówienie). Uwaga: ma za dużo km-ów (4), powinny być zamontowane tylko dwa.
- na marginesie: tekst instrukcji stanowi wyraźnie wyciąg z naszej strony po angielsku, ale miło by było, gdyby zostało to odnotowane... ;)
1/35:
- Major Models (N.04) - "Poplavko-Jeffrey" (nazwa z błędem)
- prosty model z żywicy i białego metalu.
- Lukgraph (35-03) - "Armored Car Jeffery-Poplavko"
- doskonały polski model żywiczny z 2018, z dużą ilością detali (link). Uwaga: strzelnice po bokach i z tyłu wydają się umieszczone nieco za wysoko.

Źrodła:


1. Michaił Bariatyński, Maksim Kołomijec: "Bronieawtomobili Russkoj Armii 1906-1917"; Moskwa 2000
2. Janusz Magnuski: "Samochody pancerne Wojska Polskiego 1918-1939"; Warszawa 1993
3. Jan Tarczyński: "Pojazdy w Wojsku Polskim - Polish Army vehicles 1918-1939", Pruszków 1995
4. Maksim Kołomijec: "Bronia Russkoj Armii - bronieawtomobili i broniepojezda w pierwoj mirowoj wojnie"; Moskwa 2008, ISBN 978-5-699-27455-0
5. A. Solankin, M. Pawłow, I. Pawłow, I. Żełtow: "Otieczestwiennyje bronieawtomobili 1905-1941"; Moskwa 2007, ISBN 5-9771-0019-1
6. Krzysztof Margasiński: "Samochody pancerne odrodzonej Polski 1918-1920"; Wielki Leksykon Uzbrojenia - wydanie specjalne - tom 2, Warszawa 2014
7. Andrij Charuk: "Pancerz hetmana. Samochody pancerne w armii Państwa Ukraińskiego", Militaria nr 3(84)/2018

Nasze podziękowania dla Krzysztofa Margasińskiego.


Aktualizacje:


Interesujące linki


[ Strona główna ] [ Polska broń pancerna / samochody pancerne ] [ Oddziały pancerne ] [ Strona Steel Panthers ] [ Linki ] English version of Jeffery-Poplavko


Możecie pisać z komentarzami - mile widziane uzupełnienia i zdjęcia!

Wszystkie zdjęcia i rysunki pozostają własnością ich właścicieli, publikowane są jedynie w celach edukacyjnych.
Prawa do tekstu zastrzeżone © Michał Derela 2004-2018.